EDURNE AZKARATE SOBRINO (Oion, 1993) aktore eta zuzendaria buru-belarri¹ dabil lanean: Heriotzak Eduardo du izena antzezlanaren bira amaitzeaz gain, Eztena jaialdia prestatzen ari da, baita Bi baso bat ur obra zuzentzen ere, Oier Guillanekin batera. M. Egimendi. Argazkiak: Javi Colmenero.

Heriotzak Eduardo du izena amaitzeko bi emanaldi falta dira, eta zuen Formol Laborategia konpainia hibernazioan sartuko dela iragarri² duzue. Zergatik?
Aldi berean hainbat proiektutan jarduteko ezintasunarengatik. Gauzak hasi eta bukatzeko beharra sentitzen dugu, gure filosofia slow art delakoan oinarritzen da. Nahiago dugu ez egon merkatuaren gurpil frenetikoaren mende³, askatasun artistikoa bermatzeko⁴ eta ikerketa eszenikoari benetako lekua emateko. Ez dakigu zenbat iraungo duen, baina Eduardo bukatu beharra daukagu, berriz ere biltzen hasteko, energiak non ditugun begiratzeko, denok egiten dugulako lan beste konpainia batzuetarako. Gutxi gara (Intza Alkain, Mikel Ibarguren eta hirurok), eta guztiok egon behar dugu konprometituak hurrengo ideiarekin.
Formol Laborategia omen da zure proiektu prekarioa. Azaldu hori.
Arte eszenikoetara dedikatzen garenok gure lanak nola dibertsifikatu erabaki behar dugu uneren batean, ezin gara ibili bizimodua ahalbidetzen⁵ ez duten proiektuen mende bakarrik. Etxebizitza eta jatekoa ordaintzeko ahalegin horretan, Mikelek, Intzak eta hirurok argi daukagu ordainsaririk gabeko lana egin eta orduak sartzeko gure espazioa Formol dela. Nahiko genuke soldata jaiotze hutsagatik eduki eta ordainpekoak ez diren lanak egin, baina ezin garenez beti horrela ibili, gure babesleku moduan blindatu dugu, ekoizpenetarako langileak hartu eta horiei duinki⁶ ordaintzen saiatu arren. Geure proiektua da, eta horrelakoetan norbera izaten da kobratzen azkena. Beraz, zenbaitetan, beste batzuen ideien zerbitzura jartzen saiatzen gara, kontratupean egoteko.Orain, Metrokoadroka kolektiboaren Bi baso bat ur zuzentzen zabiltza. Zer da?
Tratu txarren osteko alaitasunari begira sortutako antzezlana, non dantza gailentzen⁷ den metafora gisa. Horrekin lan eszeniko bat egiteko gogoa piztu zitzaigunean, oso argi ikusi genuen dikotomia zegoela iraganean jasandako tratu txar horien eta gorputzaren erabilera gozagarriaren artean. Tratu txarrei begiratzeko beste modu bat da, eszenikoki esploratu gabea. Gainera, plazer handia da gure aktoreak dantzan ikustea. Bizitzak bezala, bietatik du pixka bat.

“Gure filosofia slow art-ean oinarritzen da”

“Lan txikien aldeko aldarrikapena egin nahi dut”

“Zineman, telefonoak noiz joko zain nago”

“Sareetan hazten ari den joera global bat dagoela uste dut: asperdura”

“Korrika ertzetatik pasatzea korrikaren izateko arrazoietako bat da”

“Nazka ematen dit askotan etorkinak nola tratatzen ditugun”

Nolako erantzuna ari zarete jasotzen?
Oso feedback positiboa, gaiari begirada berria ematen asmatu omen dugu: tratu txarrei buruz alaitasunez eta muga asko zeharkatu gabe hitz egiten da, traumak pairatu⁸ dituzten gure bidelagun guztien onespenarekin⁹. Oso gai delikatua izanik, ordu eta laurdeneko antzezlanean nola eszenaratu asmatu dugu, ikuslea zulo beltz batean guztiz sartu gabe. Ikusle askok aipatzen digute hunkitu egin direla, baina ospatzeko eta dantza egiteko gogoz irteten dira aldi berean, jendearekin eta lagunekin bizitza elkarbanatzeko gogoz.
Agenda betea 2026 osorako. Programatzaileen konfiantza ere baduzue...
Hori ez da ohikoa izan Metrokoadroka eta halako plataformentzat. Metrokoadrokak urteak eta urteak daramatza offean lanean, ertzetan¹⁰, bestelako ikuskizunak egiten, eta oraingoan jauzia egin da. Badaude guk baino bira askoz zabalagoa duten konpainia handiagoak, baina guretzat orain arteko antolatuena da, segida duena. Asko eskertzen dugu, konpainiaren ibilbidean konfiantza badagoela erakusten duelako, bai programatzaileen bai ikusleen aldetik.
“Bizimodu arrunt eta prekariora itzuli” omen zinen Irati filmaren ostean, baina ez dirudi lan faltan zaudenik...
Ez, beti eduki dut zorte hori, beti izan dut zer egin. Oso entretenituta bizi naiz, ez naiz aspertzen. Halere, egia da lehengo bizitzara itzuli nintzela, hau da, hainbat lan, baita txikiak ere, uztartzera¹¹. Lan txikien aldeko aldarrikapena¹² egin nahi dut, artistok asko sostengatzen gaituztelako: ikastaroak, hitzaldiak, solasaldiak, master class-ak, interbentzio eta ikuskizun txikiak... Dibertsifikazio horretara heldu naiz, baina badu B aldea ere: oso nekagarria da, eta askotan ez da sostengarria, energetikoki edo ekonomikoki. Beti gabiltza balantza hori orekatu nahian, tarteka baita erruduntasun¹³-sentimenduaz ere atseden hartzeagatik. Irati booma izan zen, beste eremu bat ireki zuen nire lan-bizitzan, nire lehen filma izan zelako, baina zinema horrelakoa da: hasi, txinparta¹⁴ batzuk eta bukatu. Orduan, lehengora itzuli behar.
Pasatu da zuretzat telefonoari adi egoteko garaia?
Nire jarduna oso ezberdina da zineman eta antzerkigintzan. Lehenbizikoan, banago telefonoak noiz joko zain, castingak noiz egingo... denboren mende dago nire jarduna. Antzerkian, aldiz, autonomoagoa naiz, kolektibizatuago nago, konpainia bertsuekin¹⁵ egiten dut lan barruan zein kanpoan, Mikelekin eta Intzarekin partekatutako proiektua dut... Arte eszenikoen Eztena jaialdia antolatzen ere ari gara orain. Hori da antzerkian egiten ditudan lanetako beste bat, horregatik ez naiz aspertzen. Eztena hiru egunean ikusten da, baina aurretik sekulako lana eskatzen du: bilerak Udalarekin, artistak hartu, toallak garbitu, hesiak mugitu eta, noski, ikuskizun piloaz gozatu. Ekainaren 5etik 7ra ospatuko da Errenterian, beraz, etorri!
Antzerkian, fazeta gehiagotan aritzen zara.
Antzerkiaren ogibidea edo artisautza barneratuago daukat. Errazagoa zait antzerkiari aktore, sortzaile, zuzendari, kanpo-begirale edo programatzaile gisa begiratzea. Oso poliedrikoa da nire jarduna. Zinema-munduan, maite dudan arren, rolak oso banatuta daude eta nik aktorearena bakarrik jokatzen¹⁶ dut. Beste batzuen ideien zerbitzura jartzeko borondatez egoten naiz, nire lana hori dela jakinik. Antzerkian, aldiz, rolak edo profilak ez dira hain baldintzatzaileak. Bi mundu oso desberdin ikusten ditut, nahiz eta biak maite ditudan izugarri.
Sare sozialetan duten jarraitzaile-kopuruaren arabera kontratatzen dituzte batzuetan aktoreak. Kezkatzen zaitu?
Nik X Irati-ren gaineko kritikak irakurtzeko ireki nuen, baina pare bat ikusita, utzi egin nuen. Spotify ere bai. Onerako edo txarrerako, sare sozialek ez dute gehiegi baldintzatzen nire lana. Ez dut uste lanik lortu dudanik sare sozialetako presentziarengatik; lanik galdu ez izana ere espero dut. Halere, uste dut orain badagoela hazten ari den joera global bat: asperdura. Ez dakit nola bizi diren edo zer baldintza bete behar dituzten sareei begira bizi direnek edo jarraitzaile asko dituztenek, baina uste dut normal erabiltzen ditugunon aldetik asperdura orokortua dagoela. Nik hainbat gauza jakiteko erabiltzen ditut: kontzertuak eta antzezlanak non diren, sarrerak... Hortik at, esango nuke ez nautela batere zeharkatzen¹⁷. Nik, behintzat, hala sentitzen dut.
Euskaraz jardun ohi duzu lanean. Konpromisoagatik? Halaxe ateratzen zaizulako?
Laneko dibertsifikazio horretan, eta kontsumitzaile gisa, atzerriko filmak eta bertokoak ikusten ditut. Egingo nuke pelikula bat Japonian, noski. Ez dut soka hori askatu nahi, baina euskara nire nortasunaren zati oso garrantzitsua da eta, sortzean, ez nituzke albo batera utziko¹⁸, inondik inora, bertoko jendearekin eta bertoko hizkuntzan sortutako bertoko istorioak. Hori ezin da negoziatu. Granadan biziko banintz, antzerkia gaztelaniaz egingo nuke; gertutasunarekin lotzen dut antzerkia euskaraz egiteko hautua¹⁹. Badauka haututik, baina hori noizbait naturala ere bihurtzen da.
Oionen hartu zenuen parte 24. Korrikan, eta eskerrak eman zenituen Arabako Errioxatik pasatu zelako.
Oso polita eta hunkigarria izan zen. Korrika bezalako ekimenak Arabako Errioxara eramatea oso-oso garrantzitsua da, asko eragiten du, baina oso tarte txikia egin zuen, aspaldian bertatik pasatu ez arren. AEKk jakingo du, baina hain eragin positiboa izanda, foku geografikoa periferietan jartzea eta Korrika ertzetatik pasatzea Korrikaren izateko arrazoietako bat dela uste dut. Nik ez nuke bestela ulertuko. Geografia ezberdinetako egoeraz hitz egiteko aukera ere ematen digu, oso desberdin sentitzen delako euskaldun izatea Euskal Herriko leku desberdinetan. Beti da sanoa horri buruz hitz egitea.

Zergatik merezi du euskara ikastea?
Euskara ikastea esperimentua da. Nik hala sentitzen dut, ez daukat berezko²⁰ euskararik. Uharte batzuk ditut berezkoak eta, horiek elkarren artean lotzeko, lapurtu egiten dut, ikasiz, artikuluak irakurriz, filmak ikusiz... Euskara ikastea zertarako den? Bada, mundu bat irekitzen dizunez, mundu horretaz gozatzeko! Presarik gabe, lapurtu entzuten dituzun albistegietako edo parrandetako hitz eta esamolde²¹ guztiak! Ikasi, gozatu eta lasai ibili!

KOLKOTIK

Film zahar bat? Tasio (Montxo Armendiariz, 1984).
Antzezlan bat? Vudú (Angélica Liddell).
Jokatu nahiko zenukeen emakume historiko bat? Lurdes Iriondo.
Antzokiko zer ilara aukeratzen duzu sarrera bat erostean? Aretoaren arabera, baina bosgarren ilaratik hamaikagarrenera bitartean.
Euskal kanten playlist batean falta ezin den kanta... Amore (J Martina).
Biharko egunkarian irakurri nahiko zenukeen albistea? Adimen artifizialarekin obsesionatzeari utzi diogu.
Zer izan nahi zenuen txikitan? Denetarik, horregatik naiz aktorea.
Sakelakoa etxean ahazten bazaizu... Igual, poztu! Ea gehiagotan ahazten zaidan!
Zerk ematen dizu nazka? Askotan, etorkinak nola tratatzen ditugun.
Zerk kentzen dizu loa? Egun onenetan, sorkuntza-ideia bati bueltaka jarduteak; txarrenetan, kezkek eta ardurak.
Baduzu animaliarik etxean? Bai, txakur bat, Laia.
Zer janari ez da falta inoiz zure sukaldean? Gurina.
Zer plater ateratzen zaizu oso ondo? Kalabaza-krema onddoekin, udazkenean.
Larunbat gauerako planik onena? Tamalez, azkenaldian, etxean film bat ikustea. Baina eguraldi ona egiten badu, kalera!
Eta igande arratsalderako? Berdin da eguna, aurreko plan bera.
Nola ikusten duzu zeure burua 20 urte barru? Menopausiak jota²². Eta espero dut nire ogibidean lanean jarraitzea.
Bizitzako plazer txiki bat? Berandu altxatzea.
Zure bizitzako leloa? Zaindu atsedenaldiak!
Nor da zuretzat heroia? Amona Maria Luisa, gustatzen zait nolakoa den.
Labur, nolakoa da Edurne Azkarate? Nortasun anitzekoa²³.

1. Buru-belarri: jo eta ke, gogotik, geratu gabe.
2. Iragarri: anunciar (es), annoncer (fr).
3. -en mende: a merced de (es), à la merci de (fr).
4. Bermatu: garantizar (es), garantir (fr).
5. Ahalbidetu: posible egin, aukera eman.
6. Duinki: modu duinean, duintasunez.
7. Gailendu: nagusitu, nagusi izan, besteren gainetik egon.
8. Pairatu: jasan, nozitu, sufritu.
9. Onespen: aprobación (es), approbation (fr).
10. Ertz: margen (es), bord (fr).
11. Uztartu: konbinatu, nahasi.
12. Aldarrikapen: erreibindikazio, eskakizun.
13. Erruduntasun: culpabilidad (es), culpabilité (fr).
14. Txinparta: chispa (es), étincelle (fr).
15. Bertsu: oso antzeko, ia berdin.
16. Jokatu: antzeztu, interpretatu.
17. Zeharkatu: atravesar (es), traverser (fr).
18. Albo batera utzi: dejar de lado (es), mettre de côté (fr).
19. Hautu: elección (es), choix (fr).
20. Berezko: intrínseco, -a (es), intrinsèque (fr).
21. Esamolde: expresión (es), expression (fr).
22. Jota: afectado, -a (es), affecté (fr).
23. Anitz: asko, ugari.